οι "νέες" μορφές αποδεικτικών μέσων

«Νέες» μορφές αποδεικτικών μέσων

Γράφει η Κωνσταντίνα Καποπούλου – Ντυπόντ

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν πλέον περίοπτη θέση στην καθημερινότητα όλων, γεγονός που επιβεβαιώνει τη δυναμική θέση που έχουν κατακτήσει οι νέες τεχνολογίες στη σύγχρονη κοινωνία. Απόρροια της νέας πραγματικότητας είναι η εμφάνιση τους στις δικαστικές αίθουσες, καθώς οι διάδικοι προσκομίζουν ως αποδεικτικά μέσα περιεχόμενο που έχουν ανταλλάξει σε δημοφιλείς εφαρμογές. Ζήτημα γεννάται, λοιπόν, ως προς την μεταχείρισή τους από τον Έλληνα δικαστή, ιδίως στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας περί προστασίας των προσωπικών δεδομένων, αλλά και των συνταγματικών διατάξεων σχετικά με την προστασία της ιδιωτικής ζωής και το απόρρητο της αλληλογραφίας.

Η Προστασία των προσωπικών δεδομένων

Ειδικότερα, το Σύνταγμα, στα άρθρα 9, 9Α και 19, εγγυάται την προστασία της ιδιωτικής ζωής, των προσωπικών δεδομένων και το απόρρητο της επικοινωνίας αντίστοιχα, ευρισκόμενο έτσι σε αρμονία με διατάξεις υπερεθνικών κειμένων, όπως η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Οποιοδήποτε αποδεικτικό μέσο αποκτάται κατά παράβαση των ανωτέρω διατάξεων απαγορεύεται να χρησιμοποιηθεί στο δικαστήριο (19Α§3 Σ). Εχέγγυα στην προστασία προσωπικών δεδομένων παρέχει και ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων (“ΓΚΠΔ”) για όσες περιπτώσεις εντάσσονται στη ρυθμιστική του λειτουργία.

Ζήτημα η σύγκρουση δικαιωμάτων

Ωστόσο, η προστασία των προσωπικών δεδομένων δεν αποτελεί απόλυτο δικαίωμα, μπροστά στο οποίο πρέπει να υποχωρούν όλα τα υπόλοιπα. Αντιθέτως, όπως και σε κάθε άλλη περίπτωση σύγκρουσης δικαιωμάτων, εφαρμογή βρίσκει η αρχή της αναλογικότητας, βάσει της οποίας θα κριθεί ad hoc ποιο δικαίωμα χρήζει υπέρτερης προστασίας και εξ αυτού του λόγου θα υπερισχύσει. Γεννάται, λοιπόν, το ζήτημα, εάν το αναρτημένο σε κοινωνικά δίκτυα όπως το Facebook ή το Messenger περιεχόμενο, μπορεί να αποτελέσει νόμιμο αποδεικτικό μέσο που μπορεί να προσαχθεί ενώπιον του δικαστηρίου, ή εάν, αντίθετα, αποτελεί προσωπικό δεδομένο εκείνου που το έχει αναρτήσει, χωρίς να έχει την πρόθεση να καταστεί αυτό δημόσιο, ώστε να εμπίπτει στις προστατευτικές διατάξεις του Συντάγματος, της ΕΣΔΑ, αλλά και του  Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων (“ΓΚΠΔ”). 

Νομολογία σχετικά με τα γραπτά μηνύματα

Χαρακτηριστική στο συγκεκριμένο ζήτημα είναι η απόφαση του Μεικτού Ορκωτού Δικαστηρίου Ηρακλείου 21/2019, στην οποία ο συνήγορος υπεράσπισης προσκόμισε στο δικαστήριο φωτογραφίες που βρίσκονταν αναρτημένες στο Facebook και πρωτόκολλα συνομιλιών από το Messenger. Ο συνήγορος πολιτικής αγωγής ζήτησε τα έγγραφα αυτά να μην ληφθούν υπόψη ως αντικείμενα στις διατάξεις περί προστασίας προσωπικών δεδομένων.

Σύμφωνα με το δικαστήριο, τα γραπτά μηνύματα αποθηκεύονται στην μνήμη του κινητού τηλεφώνου του παραλήπτη, ώστε να είναι δυνατό να ανασυρθούν ανά πάσα στιγμή, γεγονός που τελεί εν γνώσει του αποστολέα και δημιουργείται έτσι, τεκμαιρόμενη συναίνεση τού να γίνει ο παραλήπτης κάτοχος των μηνυμάτων αυτών.

Συνεπώς, ενώ τα γραπτά μηνύματα εμπίπτουν στην προστασία των διατάξεων που κατοχυρώνουν το απαραβίαστο της ιδιωτικής ζωής και της αλληλογραφίας, εντούτοις μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως αποδεικτικά μέσα στο δικαστήριο, χωρίς να θεωρούνται παράνομα, όταν προσκομίζονται στο δικαστήριο από τους ίδιους τους αντιδίκους και ταυτόχρονα συνομιλούντες μέσω αυτών, στο πλαίσιο δικαστικής μεταξύ τους διένεξης. Σε ό,τι αφορά τους τρίτους που προσκομίζουν τέτοια μηνύματα, θα πρόκειται πράγματι για παράνομα αποδεικτικά μέσα, εκτός εάν ο επικαλούμενος αυτά διάδικος δεν έχει άλλο αποδεικτικό μέσο προς απόδειξη των ισχυρισμών του.

 Νομολογία σχετικά με τις φωτογραφίες

Σχετικά, δε, με τις αναρτημένες φωτογραφίες στο Facebook, το ίδιο δικαστήριο έκρινε ότι η χρήση τους ως αποδεικτικών μέσων εμπίπτει στο ρυθμιστικό πεδίο του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων (“ΓΚΠΔ”), αφού αφ’ ής στιγμής προσκομίζονται στο δικαστήριο, εκφεύγουν πλέον από την ιδιωτική σφαίρα του υπευθύνου επεξεργασίας, συνεπώς η χρήση αυτή δεν θεωρείται ως επεξεργασία στο πλαίσιο αποκλειστικά προσωπικής χρήσης (αρ.2§2εδ.γ ΓΚΠΔ).

Παράλληλα, οι χρήστες του Facebook, με την εγγραφή τους στην εφαρμογή, συμφωνούν στους προδιατυπωμένους όρους χρήσης της, βάσει των οποίων κάθε άλλος χρήστης της εφαρμογής έχει πρόσβαση και μπορεί να χρησιμοποιήσει το περιεχόμενο που κοινοποιούν στους λογαριασμούς τους. Συνεπώς, η αποδοχή αυτών των όρων δημιουργεί τεκμήριο υπέρ της επιθυμίας του χρήστη να δημοσιοποιηθεί ό,τι περιεχόμενο κοινοποιεί, άρα όχι και επιθυμία περιφρούρησής του. Έτσι, το δικαστήριο επέτρεψε τελικά την προσκόμιση και φωτογραφιών ως αποδεικτικών μέσων.

Νομολογία πολιτικών δικαστηρίων έχει επίσης κρίνει βάσει του κριτηρίου περί επιθυμίας δημοσιοποιήσεως του αναρτημένου περιεχομένου στα σχετικά αποδεικτικά μέσα. Έτσι, αναρτήσεις που έχουν επιλεγεί από το χρήστη να φαίνονται μόνο στους «φίλους» του στην εφαρμογή, συνιστούν προσωπικά δεδομένα προστατευόμενα από τις σχετικές διατάξεις και άρα απαγορευμένα αποδεικτικά μέσα. Αντίθετα, όσες αναρτήσεις κοινοποιούνται «δημόσια», συνάγεται ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως αποδεικτικά μέσα, αφού είναι ήδη γνωστές σε ένα σχετικά μεγάλο αριθμό προσώπων.

Συμπεράσματα

Η  κρίση του δικαστηρίου καταδεικνύει την σημασία της στάθμισης των διαφόρων συγκρουόμενων δικαιωμάτων βάσει της αρχής της αναλογικότητας, αφού η συνταγματικώς κατοχυρωμένη παροχή δικαστικής προστασίας, δεν μπορεί να υποχωρεί πάντοτε μπροστά στην προστασία των προσωπικών δεδομένων. Παράλληλα, όμως, η χρήση μηνυμάτων ως αποδεικτικών μέσων, δημιουργεί κάποια ανασφάλεια στους χρήστες ανάλογων εφαρμογών πως όσα μοιράζονται σε συζητήσεις, τις οποίες θεωρούν ιδιωτικές, μπορούν στο μέλλον να χρησιμοποιηθούν εναντίον τους στις δικαστικές αίθουσες, ώστε έτσι να φαίνεται δυσανάλογος ο περιορισμός του δικαιώματος στην ελεύθερη επικοινωνία.

Η νομολογία, λοιπόν, έχει ήδη ανοίξει το δρόμο για τη χρήση φωτογραφιών, αναρτήσεων και ηλεκτρονικών μηνυμάτων ως αποδεικτικών μέσων. Στον κόσμο της τεχνολογίας, η σύγκρουση των ατομικών δικαιωμάτων φαίνεται αναπόφευκτη και η έννοια της ιδιωτικότητας σίγουρα αλλάζει περιεχόμενο, ανταποκρινόμενη στις σύγχρονες εξελίξεις. Η ακριβής αποσαφήνισή της στον κόσμο του διαδικτύου μοιάζει ακόμα μετέωρη.